Opleiding provocatief coachen/therapie

De uitdagende stijl van helpen

Een frisse wind waait door de coachingswereld! Na twintig jaar knikken en hummen is ons vakgebied toe aan de uitdagende stijl van helpen. Nu is er provocatief coachen: de revolutionaire nieuwe cocktail van humor, warmte en uitdaging. Met provocatief coachen komen ineens cliënten in beweging, die bij het traditionele coachen blijven hangen in oude patronen. Ineens zit uw moeilijkste cliënt te roepen dat hij wèl de moeite waard is, dat hij het wèl kan en dat hij het nu -#@¿¥N§! – écht gaat doen. Is dit een droom? Nee, dit is een provocatief principe in actie: “Als je wilt dat de ezel vooruitgaat, trek hem dan eens aan zijn staart.” Deze opleiding tot provocatief coach is een gedegen en ook een flexibele training. Er wordt veel gelachen en hij wordt gegeven door de grondleggers van het provocatieve coachen.

Uitdaging, humor en contact

De provocatieve coach gaat uit van totaal andere principes dan de traditionele coach en gebruikt ook totaal andere methoden. Als de traditionele coach qua archetype de oude wijze man (m/v) is, dan is de provocatieve coach de nar. De provocatieve coach zegt dingen die niemand anders zegt, zeker een hulpverlener niet, en werkt op een manier die haaks staat op wat mensen van een coach verwachten.

De provocatieve coach heeft wel een basishouding van acceptatie en waardering. Maar binnen dat kader daagt hij de cliënt uit door diens zwakke punten tot in het belachelijke uit te vergroten, door absurde verklaringen en onhaalbare oplossingen aan te dragen, door allerlei ongunstige stereotypen en vooroordelen te gebruiken, door het non-verbale gedrag van de cliënt op clowneske wijze te spiegelen, door de structuur volledig uit het oog te verliezen, door in te gaan op de onderwerpen die de cliënt wil vermijden, door de draad kwijt te raken, door af te dwalen, enzovoort, enzovoort. Doordat dit zo anders is dan wat er doorgaans gebeurt, kan de provocatieve coach clienten verder helpen die op het klassieke dieet van steun, zelfreflectie en advies niet goed gedijen.

De ezel aan zijn staart trekken

Als je de ezel vooruit wilt helpen, trek hem dan eens aan zijn staart. Provocatief coachen gaat er van uit dat lachen over je problemen een prima medicijn is, dat zijwegen naar de kern leiden en dat mensen veerkrachtiger zijn dan je denkt. Het wordt moeilijker voor de cliënt om zijn belemmerende overtuigingen en zijn negatieve zelfbeeld nog serieus te nemen. Door zich assertief tegen de coach te verdedigen leert de cliënt om voor zichzelf op te komen, om zichzelf realistischer te bekijken en om genegenheid en waardering te uiten. Provocatief coachen is gebaseerd op de provocatieve therapie die Frank Farrelly in de afgelopen veertig jaar heeft ontwikkeld. De provocatieve communicatiestijl wordt gekenmerkt door een combinatie van:

• Contact
  Liefdevolle betrokkenheid en waardering voor het unieke in de mens tegenover je.
   
• Humor
  Werken aan serieuze en soms zware thema’s, vanuit een vrolijke, relativerende vaak zelfs hilarische gevoelstoestand.
   
• Provocatie
  Het actief uitdagen van de doelen, de overtuigingen en de gedragingen van de client.
   

De provocatieve stijl stimuleert de cliënt vaak opvallend snel tot het ontwikkelen van

• Zelfwaardering en het verdedigen van de eigen identiteit en waarden.
   
• Een meer realistische kijk op de psychosociale werkelijkheid.
   
• Assertiviteit en zelfverdediging.
   
• Het uiten van genegenheid en waardering.
   
• Contact aangaan.
   
• Verantwoordelijkheid nemen.
   
• Doorwerkende reacties: vaak blijft de cliënt nog lange tijd bezig met wat er in de sessie is gebeurd en kunnen er nog dagen later ineens ‘kwartjes vallen’

Een voorbeeld: alibicoaching

Coach: Zo, mijnheer Jansen, ik ben onderhand wel benieuwd wie u naar mij toegestuurd heeft. De bedrijfsarts, de huisarts, de familie of uw vrouw? 
Cliënt (lacht): Ach ja, eigenlijk allemaal wel... Er wordt steeds maar gezeurd dat ik met iemand moet praten. 
Coach: Ja, ik ken dat. En dat terwijl u wel wat beters te doen heeft (coach kijkt op zijn horloge).
Cliënt: Ja, zeg dat wel.... Maar sommige dingen moeten dan even, hè? 
Coach: Ja, ik vind het prima. U kunt gewoon tegen het thuisfront zeggen dat u zich gemeld hebt en dat ik geen reden zie om u hier terug te laten komen. 
Cliënt: (verbaasd) Hoezo niet? Hoe weet u dat zo snel? 
Coach: Tja, ervaring, hè. U bent toch geen type dat een emotionele probleem heeft? En zeker niet een man die aan zijn ziel wil laten sleutelen omdat hij het leven niet aankan of zo? 
Cliënt: Nee, precies! Ik ben gewoon de laatste tijd een beetje moe, meer niet. 
Coach: Nou, dan noteer ik dat toch gewoon: ‘Is een beetje moe, verder geen problemen’ 
Cliënt: Ben ik dan klaar? 
Coach: Ja, wat mij betreft wel. Meestal komen hier mensen die gebukt gaan onder zorgen en conflicten, maar daar zie ik u niet voor aan. 
Cliënt: Nou, er zijn wel conflicten op het werk, maar ja, waar niet hè? 
Coach: Precies, en u staat toch wel sterk genoeg in uw schoenen om dat zelf op te lossen, of niet dan?
Cliënt (aarzelend): Meestal wel, maar misschien – nu ik hier toch ben –  kan ik u iets voorleggen, gewoon om uw mening te horen. 
Coach: Mijn mening? Tja, dat weet ik niet hoor, voordat ik mijn mening geef, stel ik altijd persoonlijke vragen en dan zit ik toch weer in uw ziel te roeren. Ik weet niet of u daar op zit te wachten… 
Cliënt: Nou, ik wil het er toch op wagen. 
Coach (zucht): Tja, u moet het zelf weten. 

In dit voorbeeld ziet u hoe de cliënt in enkele minuten 180 graden draait m.b.t. zijn motivatie. U kunt zich misschien goed voorstellen hoe anders dit had kunnen lopen, als de coach had geprobeerd om deze cliënt rechtstreeks te motiveren, bijvoorbeeld door alle voordelen van coaching uit te leggen.

De opleiding

De opleiding provocatief coachen is een goed gestructureerde en uitgekristalliseerde training, die voor het grootste deel wordt gegeven door de Nederlandse grondleggers van de provocatieve stijl: Jaap Hollander en Jeffrey Wijnberg. Zij worden bijgestaan door Frank Farrelly (de grondlegger van de provocatieve therapie), Anneke Meijer (betrokken bij de provocatieve stijl vanaf het eerste uur), Phil Jeremiah (de Welshman met de steen in zijn schoen) en Jeroen Stek (die uw dramatische kwaliteiten opvijzelt). De opleiding begint weer (voor de elfde keer alweer) in februari 2011. Dit is de enige opleiding provocatief coachen die in 2011 in Nederland door deze trainers wordt gegeven.

De opleiding is opgebouwd uit 14 trainingsdagen die ieder hun eigen hoofdthema hebben, zoals ‘Starter kit’, Creativiteit’, Diagnostiek’, Basishouding’, e.d. Het programma wordt overigens voortdurend gewijzigd op basis van praktijkervaring en wat er in de opleidingsgroep gebeurt. De onderstaande lijst is dus vooral een eerste aanzet. De oefeningen worden steeds afgewisseld met live demonstraties met de deelnemers in de rol van cliënt. De workshop met Frank Farrelly bestaat geheel uit live-demonstraties en nagesprekken. Deze 2-daagse workshop staat ook open voor losse deelnemers. Naast de groepsbijeenkomsten werkt u in een oefengroep en schrijft u sessieverslagen.
 

Thema’s en vaardigheden in deze opleiding

1. Vooronderstellingen: waar gaat provocatieve coaching van uit?
2. Onderliggende doelen: wat de provocatieve coach wil oproepen.
3. Veranderingsmechanismen: waarom provocatief coachen werkt.
4. Ethiek: goed en slecht in het provocatieve coachen.
5. De provocatieve starter kit: een compact model om mee te beginnen.
6. Omringend kader: ik daag je uit en ik sta achter je.
7. Eerste indruk: provocatief inspelen op de eerste indruk, je eigen eerste impuls.
8. Je eigen impulsen vertrouwen: Mensen, maar zeker coaches, verdringen een groot deel van de impulsen die zij hebben t.o.v. de ander. Vertrouw ze en doe er iets mee.
9. Probleem internaliseren: maar wat is dan het probleem met jouw reactie?
10. Bijnaam geven: een ‘running joke’ in de coaching.
11. De da’s-toch-prachtig-matrix: 20 manieren om de cliënt te laten verdedigen dat het echt een probleem is en dat hij het echt wil oplossen.
12. Vissen en bakken: thema’s uitproberen tot je een gevoelsmatige respons krijgt.
13. Strak en simpel: de cliënt stimuleren om het kort en bondig te brengen.
14. De Farrellyfactoren: 53 communicatiepatronen die de grondlegger van de provocatieve therapie, Frank Farrelly gebruikt. Een groot aantal daarvan wordt geoefend. Voor een overzicht zie ‘Succes is ook niet alles’ (literatuurlijst).
15. De gestuurde cliënt: provocatief omgaan met cliënten die zelf niets willen (zie ook het voorbeeld hierboven).
16. Belachelijke oplossingen en absurde verklaringen: de cliënt helpen concluderen dat het beter is om dingen te veranderen dan om dingen te verklaren en dat hij het echt zelf moet doen.
17. Eerste-zinsdiagnostiek: vaak is de eerste zin die de cliënt zegt  – en ook de manier waarop hij die zegt – uitermate onthullend.
18. Onderliggende angst en onderliggend verlangen: welke angsten en verlangens liggen er onder de reacties van de cliënt?
19. De provocatieve kernspeurder: meerder problemen aansnijden en daar een patroon in vinden.
20. Levensfasediagnostiek: iedere levensfase kent haar eigen specifieke problemen.
21. Extreem non-verbaal spiegelen: op een humoristische manier de cliënt een lachspiegel voorhouden.
22. De provocatieve intake: ook de praktische informatie in een intake kan al op een provocatieve manier worden verzameld.
23. Stammenwijsheid: wat er mis is met mannen (volgens de vrouwen) en wat er mis is met vrouwen (volgens de mannen).
24. Estafettesupervisie: de sessie wordt onderbroken, besproken en door een volgende deelnemer overgenomen.
25. Emotielijst: vanuit verschillende gevoelstoestanden geef je als coach automatisch heel verschillende uitdagingen.
26. Helper shaker: de provocatieve coach die zijn cliënt rechtstreeks probeert te helpen wordt grondig door elkaar geschud.
27. Relatietypes: welk type relatie gaat de cliënt met u aan? En hoe kunt u daar op (i.p.v. op de inhoud) provoceren?
28. Improvisatietheater: oefeningen ontleend aan de theatersport, speciaal gekozen om de provocatieve coach te helpen zijn interventies levendig te dramatiseren.
29. Provocative groepstherapie.
30. De basishouding: de hulpbronnen ‘warmte’, ‘humor’ en ‘uitdaging’ opzoeken in je levensgeschiedenis en ze verankeren aan je rol als coach.
31. “Je neemt me niet serieus!”: vijf manieren om om te gaan met cliënten die zich niet serieus genomen voelen.
32. Monothematisch werken: een provocatieve interventie uitwerken, dramatiseren en doorzetten.
33. Zijpaden: schijnbaar irrelevante zijpaden bewandelen zodat de cliënt de sessie gaat structureren.
34. Typecasting: eigen sociale associaties (‘Je doet me denken aan…’) uitwerken tot provocatieve interventies.
35. De provocatieve klaagimplosie: provocatief omgaan met cliënten die te veel klagen.
36. Reageren op trauma’s: congruent reageren op het trauma en (mits passend) provocatief reageren op hoe de cliënt daarmee omgaat.

Voorwaarden voor toelating

Provocatief coachen is het meest geschikt voor coaches en therapeuten met ervaring. Vandaar de volgende toelatingseisen:

• U hebt een opleiding afgerond die relevant is voor uw werk als coach/therapeut (bijvoorbeeld: een therapieopleiding, studie psychologie, coachingsopleiding, NLP-practitioners of -mastersopleiding, maatschappelijk werk, etc.)
• U werkt in een functie waarvan coachen/begeleiden/behandelen een officieel onderdeel is.
• U hebt in totaal minimaal 40 cliënten/medewerkers/pupillen begeleid.
• U hebt gedurende de opleiding steeds minimaal 3 cliënten met wie u provocatief kunt werken.
   

Reacties van deelnemers

"Met provocatief coachen komt er beweging die op de congruente manier niet altijd mogelijk is. Het brengt iets onomkeerbaars op gang".
Els van Steijn, Trainer en coach

"Eindelijk een techniek die vernieuwend is en die werkt."
Remko Hendrikse, Trainer/coach

".... een geweldige manier om weer lol in je werk te hebben, die nog effect heeft ook!"
Naima Trouk, Casemanager GGZE

"Heerlijk om met energie uit een sessie te komen i.p.v. zonder. Goed om kennis te maken met de humoristisch-uitdagende kant van het hulpverlenen.
Arlette Reijnen, Vaktherapeut Beeldend

Accreditaties

• BAMW - Agogisch en maatschappelijk werkers
  Het beroepsregister voor agogisch en maatschappelijk werkers heeft 8 registerpunten toegekend voor de zogeheten vrije ruimte.
   
• NIP
  Het Nederlands Instituut voor Psychologen heeft de opleiding provocatief coachen bij het IEP geaccrediteerd voor 84 uur, nr. 200.194. Uiteraard geldt dit alleen voor psychologen die lid zijn van het NIP.
   
• NOBCO
  De Stichting Nederlandse Orde voor Beroepscoaches erkent deze opleiding.

Tijdsinvestering

Trainingsdagen: 14 dagen.
Oefengroepsbijeenkomsten: 3 dagen (6 dagdelen).
Literatuurstudie: 2 dagen (schatting).
Totaal: 19 dagen.

Verplichte literatuur

De verplichte literatuur voor de opleiding bestaat uit:

• Het boek ’Provocatief coachen, de basis’ (Jaap Hollander en Jeffrey Wijnberg)
• Het boek ’Succes is ook niet alles, verder met provocatief coachen’ (Jeffrey Wijnberg en Jaap Hollander)
• Syllabus opleiding provocatief coachen IEP

Certificaat van deelname

Het eerste jaar van de opleiding wordt afgerond met een certficaat van deelname.
Voor het certificaat dient u aan de volgende eisen te voldoen:

• Minimaal 13 dagen aanwezigheid (maximaal 1 trainingsdag gemist hebben).
• Een lijst inleveren met 10 gevalsbeschrijvingen van provocatieve coachingstrajecten of - sessies met 10 verschillende clienten.
• Minimaal 1 keer client geweest zijn tijdens een demonstratie gedurende de opleiding.