10 effectieve manieren om weerstand te voorkomen

Geplaatst door:

Door Sergio van der Pluijm

Kent u dat? Een gesprek dat aanvoelt als strijd, dat je veel meer energie kost dan je zou willen en dat bovendien een onbevredigende uitkomst heeft? Maakt u het weleens mee dat de ander in de ‘ja maar-stand’ gaat,  je deskundigheid ter discussie stelt, of je herhaaldelijk onderbreekt?  Of dingen zegt als: ‘wie ben jij om dat te zeggen?’, ‘hoe lang duurt dit nog?’, of: ‘je begrijpt er niks van’? Hoe goed u het ook bedoelt, uw positieve intenties geven u geen garantie dat de ander het ook zo opvat. Het fenomeen dat we ‘weerstand’ noemen doet zich zowel voor met groepen als met individuen en zowel in gedwongen als in vrijwillig kader.

Als dit herkenbaar is, dan kan onderstaande tekst wellicht uitkomst bieden. De methode motiverende gespreksvoering heeft namelijk een effectief antwoord op dit soort situaties.  Wat veel mensen niet beseffen is dat er vaak in de interactie iets gebeurt wat vervolgens als ‘weerstand’ van de ander wordt ervaren en gelabeld. Weerstand wordt dan gezien als een tijdelijk of zelfs permanent kenmerk van de ander, waardoor het eigen aandeel in de interactie uit beeld verdwijnt. Het ligt echter iets complexer: weerstand is een inter-persoonlijk gegeven, vandaar dat ik nu eens wil inzoomen op het aandeel van de gespreksvoerder. Voor het gemak noem ik de coachee, leerling,  cliënt, of werknemer waar u mee te maken heeft van af hier: ‘de ander’.

10 effectieve manieren om weerstand te verhogen:

Het eerste wat je moet doen om weerstand te verlagen is stoppen die te verhogen! Laten we daarom eerst eens kijken wat effectieve manieren zijn om weerstand te verhogen:

  1. Toon geen enkele empathie voor wat de ander doormaakt .
  2. Maak duidelijk dat u de expert bent en geef zo veel mogelijk ongevraagd advies.
  3. Stel alleen maar vragen, bij voorkeur gesloten vragen. Laat het op een kruisverhoor lijken.
  4. Laat geen kans voorbijgaan om de discussie aan te gaan.
  5. Altijd raak: oordelen, moraliseren, beschuldigen en verwijten
  6. Confronteer de ander met zijn gebreken en denkfouten.
  7. Analyseer hardop het probleem van de ander.
  8. Besteed geen aandacht aan zorgen, waarden en doelen van de ander.
  9. Toon geen begrip voor de betekenis van het huidige gedrag en voor angst voor verandering.
  10. Ga (figuurlijk) tegenover de ander staan en zeg dat de ander geen keuze heeft.

Mocht u tot uw schrik iets van u zelf herkennen in deze lijst, wees dan alstublieft mild naar u zelf. Deze gedragingen zijn bijzonder menselijk en er zijn weinig mensen die zich niet in een of meer van deze gedragingen herkennen, is het niet op het werk, dan wel thuis met partners of kinderen. Het goede nieuws is: er is een prima alternatief dat door iedereen te leren is: motiverende gespreksvoering.

Het alternatief

Motiverende gespreksvoering gaat er van uit (door onderzoek onderbouwd) dat de meeste mensen die voor een verandering staan, hier ambivalent over zijn. Dat betekent dat zij ten dele inzien dat verandering nodig is en ten dele hier bang voor zijn. Die angst kan vele vormen aannemen: angst voor het onbekende, angst om te falen, angst voor ongemak, pijn of ongewenste emoties. Tel hierbij op: de sterke behoefte aan autonomie van ieder mens ouder dan 2 jaar en u begrijpt waarom iemand zich zal verzetten als verandering met te veel druk of te snel wordt opgelegd. We weten ook dat mensen eerder veranderen door wat ze zichzelf horen zeggen dan door wat ze anderen horen zeggen. Het is dus de kunst om in een gesprek een oordeel-vrije ruimte te creëren waarin beide kanten van de ambivalentie aan bod mogen komen. Een open, nieuwsgierige en empathische basishouding is hierbij onontbeerlijk. Door ook te luisteren naar de zorgen, dromen, doelen en wensen van de ander, zal langzaam maar zeker de balans doorslaan naar het ‘gezonde’ deel van de ander dat wel degelijk wil veranderen. Soms is dit een langdurig proces en soms kan één vraag of zin het verschil maken.  Als er één ding is dat weerstand als sneeuw voor de zon doet wegsmelten, dan is dat oprecht getoonde empathie: snappen hoe de ander zich voelt en dit hardop uitspreken.  Vandaar dat deze tip met stip bovenaan staat.

10 effectieve manieren om weerstand te voorkomen

Hoewel deze tips prima werken om weerstand te voorkomen, werken ze ook als de weerstand reeds aanwezig is. Het is dus nooit te laat om te switchen naar de genoemde open, nieuwsgierige en empathische basishouding. Maar net als bij ziekte geldt: beter voorkomen dan genezen. Hier volgen de tips:

  1. Empathie is magie! Toon dus empathie voor wat de ander doormaakt . Veranderen is namelijk eng en niet altijd gemakkelijk en begrip hiervoor doet wonderen.
  2. Maak duidelijk dat de ander expert is over zijn of haar leven en geef aan dat u vanuit uw expertise met de ander mee wilt denken om samen te onderzoeken wat werkt.
  3. Stel bij voorkeur open vragen, luister met aandacht en geef korte samenvattingen van het antwoord van de ander (reflecties). Check of u de ander goed begrepen heeft.
  4. Laat geen kans voorbijgaan om een gelijkwaardige dialoog aan te gaan. Vermijd discussie.
  5. Wees mild en heb vertrouwen in de positieve intenties van de ander.
  6. Toon interesse in wat eerder gewerkt heeft voor de ander. Vraag hoe dit gelukt is.
  7. Analyseer samen de sterke eigenschappen en successen van de ander. Geef complimenten.
  8. Besteed aandacht aan zorgen, waarden en doelen van de ander. Laat hierover uitwijden.
  9. Toon begrip voor de betekenis van het huidige gedrag en voor angst voor verandering.
  10. Ga (figuurlijk) naast de ander staan en benadruk diens keuzevrijheid, óók als dat een keuze uit twee kwaden is.

Nuttige termen

Eigenlijk is weerstand niet zo’n bruikbare term. Steve de Shazer, één van de grondleggers van de oplossingsgerichte therapie  heeft ooit een artikel geschreven genaamd: ‘the death of resistance’, waarin hij pleit voor afschaffing van deze term. Ook bij motiverende gespreksvoering wordt de voorkeur gegeven aan andere termen, zoals de volgende:

–          Reactance: de gezonde menselijke neiging om zich te verzetten tegen veranderingen die bedreigend zijn, bijvoorbeeld omdat men er (nog) niet aan wil.

–          Dissonantie: de strijd die voelbaar is als twee gesprekspartners verschillende belangen hebben zonder deze open op tafel te leggen. Denk aan twee snaren die samen vals klinken.

–          Consonantie:  de samenwerking die het gevolg is van open bespreking van zorgen, belangen, wensen en doelen van in de eerste plaats de cliënt. Denk aan twee snaren die samen in harmonie resoneren.

–          Bezwaartaal: alle uitingen die iemand doet die pleiten tégen verandering, vaak als gevolg van druk die door de gesprekspartner wordt uitgeoefend. Hoe meer van deze uitingen, hoe lager de motivatie wordt.

–          Verandertaal: alle uitingen die iemand doet die pleiten vóór verandering. Verandertaal kan worden ontlokt door een vaardige gesprekspartner die bijvoorbeeld motiverende gespreksvoering toepast. Hoe meer van deze uitingen, hoe hoger de motivatie.

Praten in deze termen is accurater en zinvoller omdat daarbij de verantwoordelijkheid én de invloed van beide partijen in beeld komt. Tot slot een mooi citaat van Martin Buber:

Ik heb niet het recht om iemand anders te willen veranderen als ik zelf niet wil veranderen.

Wilt u meer leren over het voorkomen van weerstand en het verhogen van motivatie? Over een kleine maand, namelijk op 13, 14 en 15 juni verzorg ik samen met GZ-psychologe Anne van Stralen al weer voor de 4e keer de drie-daagse training Motiverende gespreksvoering. Hulpverlener, trainer, docent, manager of coach, u bent van harte welkom!

0

Over de auteur:

Posting is geen auteur. Dit is iemand van het IEP secretariaat die een artikel in de bibliotheek heeft geplaatst. De auteur is degene die bij het artikel staat aangegegeven. Wilt u ook een artikel in de IEP bibliotheek plaatsen? Stuur dan een mailtje naar mail@iepdoc.nl.
  Artikelen die hiermee samenhangen

Voeg een Commentaar