Menu

De consultant als therapeut: over de onderstroom

Consultants die een organisatie van A naar B willen helpen, hebben in grote lijnen te maken met twee krachten: een bovenstroom en een onderstroom. Jaap Hollander over het verschil tussen de twee en hoe consultants grip kunnen krijgen op de minder tastbare onderstroom.

 

Het verschil tussen de boven- en onderstroom is iets waar je in de praktijk van de consultancy vrijwel dagelijks tegenaan loopt. Het trage, stroperige verloop van een – op zich heel positief en logisch – veranderingsproces. Het langdurig praten en schaven en motiveren en vergaderen, zonder dat er in de praktijk veel verandert. Een fusie die maar steeds niet tot een echt geheel leidt. Fraaie strategische plannen, netjes onderverdeeld in fasen, waar je als consultant helemaal warm voor loopt, maar die in een la liggen te verstoffen. Aan dat soort dingen merk je dat er een onderstroom is, die een andere kant uit wil dan jij.

 

Denk aan een ijsberg die in de oceaan drijft. Jij bent als consultant vaak bezig met de top van de ijsberg, het gedeelte dat zichtbaar boven het water uitsteekt. Dat zijn de tastbare, rationele zaken. Dat is wat er op papier staat over de visie, de missie en de strategie. De concrete stappenplannen. De organisatiestructuren en de weg daarnaartoe.

 

Online vind je allerlei tips in de trant van “Vijf manieren om een verandering te laten slagen” of “Vier strategieën om je op een recessie voor te bereiden”. Dat is allemaal bovenstroom. Maar 80 of 90 procent van de ijsberg gaat verscholen onder de golven. Dat zijn de persoonlijke, psychologische factoren. De onuitgesproken gevoelens en overtuigingen. Of op grotere schaal: de sfeer en de groepscultuur in een organisatie. Daar zie je weinig tips en tricks voor.

 

De ‘onzichtbare’ onderstroom

Over de bovenstroom wordt veel nagedacht en gepraat. Over die onzichtbare, ongrijpbare, vaak moeilijk te definiëren onderstroom wordt veel minder gesproken. Meestal komt die helemaal niet aan de orde. Als je hem zomaar ‘out of the blue’ aan de orde zou stellen (“Jongens, ergens heb ik het gevoel dat jullie hier totaal geen vertrouwen in hebben…”) dan zou hij waarschijnlijk nog ontkend worden ook. Want juist omdat hij vaak in strijd is met de ‘party line’, zitten veel mensen niet te springen om die onderstroom expliciet te maken. Sterker nog, mensen zijn zich vaak niet eens van hun eigen overtuigingen en gevoelens bewust. Maar die onderstroom is er wel. En hij verklaart waarom veranderingen vaak zo moeizaam verlopen.

 

Jij zit in een sloepje met een paar leidinggevenden en jullie duwen de ijsberg de goede kant uit. Jullie buitenboordmotortje draait op volle toeren. Het raakt oververhit en het verbruikt een hoop benzine. Maar die onderstroom duwt 80% van de ijsberg de andere kant uit. Met veel minder energie, maar wel met een veel grotere massa. Per saldo blijft die ijsberg op zijn plaats liggen, hoe hard jullie dat motortje ook laten loeien. Gelukkig gaat het niet altijd zo. Als het wel altijd zo ging, zou er überhaupt geen consultancy meer bestaan. Maar toch, ik durf te voorspellen dat het veel vaker zo gaat dan jou lief is…

 

Mindset

Dus wat dan? Eenvoudige vraag, niet zo’n eenvoudig antwoord. In feite hebben we het hier over ‘mindset’. Wat zijn de gedachten, gevoelens, overtuigingen en loyaliteiten van de concrete, ademende en voelende mensen die bij een organisatieverandering betrokken zijn? Daar zit die onderstroom. En daarom is – in zekere zin-  een goede consultant eigenlijk een soort therapeut. Vooral als het om moeizame veranderingen gaat. Als het een kwestie is van: ‘jij legt de plannen uit, en alle betrokkenen staan te juichen’, dan is het niet zo moeilijk. Dan komt ook een middelmatige – maar wel hardwerkende – consultant een heel eind. Maar als er ‘weerstand’ is, als de onderstroom de andere kant uitgaat, dan is het de kunst voor de consultant om met zijn of haar communicatie de mindset van de betrokkenen te veranderen. En dat is natuurlijk een heel ander proces dan het schetsen van een organisatiestructuur. Een mindset is niet iets waar je ‘search and replace’ op kunt doen.

 

Ergens is de taak van de consultant die te maken heeft met een stevige onderstroom nog moeilijker dan die van de therapeut. De therapeut werkt meestal met een cliënt die graag wil veranderen. Als je al jaren met angsten, onzekerheden of verslavingen worstelt, wil je daar maar al te graag iets aan veranderen.

“Over de bovenstroom wordt veel nagedacht en gepraat.
Over die onzichtbare, ongrijpbare, vaak moeilijk te definiëren onderstroom wordt nauwelijks gesproken.”

 

De consultant heeft die luxe niet. Die wordt geconfronteerd met medewerkers die ‘niets hoeven’. En hoe ga je daar dan mee om? Met het antwoord op die vraag zou ik gemakkelijk tien artikelen kunnen vullen. In feite heeft het IEP ook een training die hier over gaat: NLP in organisatie. Maar first things first. Merk je dat je tegen de stroom zwemt? Dan heb ik om te beginnen drie tips voor je.

 

De eerste is simpel: verschuif je aandacht naar de onderstroom. Focus op wat daar gebeurt. Wat gaat er om in de innerlijke beleving van de mensen? Wat denken ze? Wat voelen ze? Waar gaan ze automatisch vanuit? Wat is hun mindset? Alleen al die focus kan behulpzaam zijn.

 

De tweede tip is: luister naar je onbewuste. Ga rustig zitten, doe je ogen dicht en laat beelden en gedachten als vanzelf bij je boven komen. Waar zit de weerstand? Wie wil er niet mee? Houd die focus vooral ook vast tijdens vergaderingen. Wie kijkt er ongelukkig? Wie moet er altijd snel weg? Wie hoor je in gedachten – of soms zelfs letterlijk – diep zuchten?

 

En dan als derde: pas het NLP-principe van ‘rapport’ toe. Ga niet meteen ‘leiden’ in de zin van uitleggen, verhelderen. verdedigen, onderbouwen, et cetera. Ga eerst ‘afstemmen’. Verdiep je in de ander. Stel vragen. Wees geïnteresseerd in wat er in hem of haar omgaat. Pas als je dat lang genoeg hebt gedaan en er is een mooi contact ontstaan, dan ga je voorzichtig weer een beetje leiden.

 

 

Dit artikel verscheen – in een iets andere vorm – op 8 januari 2020 ook op Consultancy.nl

About the Author Jaap Hollander

Psycholoog, NLP-trainer, Trainer provocatief coachen, schrijver (11 boeken), directeur IEP --- Geeft NLP- en provocatieve workshops en -opleidingen. --- Stond vijf jaar achtereen in de top-500 professionals van ‘Quote’. --- Ontwikkelde MindSonar.

Leave a Comment: