De drie verandertalen

Ik heb het recht niet om iemand anders te willen veranderen als ik zelf niet open sta om te veranderen – Martin Buber

Door Sergio van der Pluijm

De verkeerde mond

Motivatie komt vaak uit de verkeerde mond…  Hiermee bedoel ik dat niet de coach, docent of zorgverlener de redenen voor verandering moet aandragen, maar de cliënt / leerling / patiënt.  We weten namelijk dat de beste persoon om een cliënt te overtuigen die cliënt zelf is. Mensen veranderen immers door wat ze zichzelf horen zeggen, niet zozeer door wat ze anderen horen zeggen.  In de motiverende gespreksvoering noemen we deze client-uitingen die voor verandering pleiten: verandertaal. En deze taal willen we met name ontlokken. Dit wil overigens niet zeggen dat je nooit advies mag geven, maar wel dat mandaat en timing hierbij essentieel zijn.  Hierover in een volgend artikel meer. In dit artikel wil ik focussen op de verschillende vormen van verandertaal die er zijn. Maar eerst iets over de 4 processen van motiverende gespreksvoering.

De 4 processen

Als je vaardig MI toepast moet je als het ware 3 ballen in de lucht houden en tenslotte komt er een 4e bij. Deze ‘ballen’ zijn: engageren, focussen, ontlokken en plannen. Voor engageren (een goede werkrelatie opbouwen)kun je denken aan de rapport-principes uit het NLP. Zodra er een goede werkrelatie is, kun je samen gaan focussen op het te veranderen gedrag. Waar gaan we het over hebben? Naar welk doel gaan we toewerken? Soms is het doel van te voren al helder: het moet gaan over re-integratie, over actieve onderwijsdeelname of over een gezondere leefstijl. Soms moet het doel of de richting nog nader onderzocht worden. En zelfs als je binnen een gedwongen kader werkt (en de doelen al vast liggen) is er vaak toch nog wel wat ruimte voor het precieze wat, wanneer en hoe en het is verstandig daarover een gelijkwaardige dialoog aan te gaan. Zodra de focus helder is komt het aan op ontlokken. Het is dit proces dat motiverende gespreksvoering uniek maakt. En wat ontlok je dan precies? Wel je wilt eigenlijk dat je cliënt, leerling of patiënt 3 talen gaat spreken: de taal van het Verlangen, de taal van het Vertrouwen en de taal van de Verbintenis (commitment). Waarom wil je dat? Omdat we weten dat mensen geloven wat ze zichzelf horen zeggen. Hoe vaker iemand zichzelf hoort zeggen dat hij echt wil veranderen, dat hij het ook echt kan en dat hij zich hieraan verbindt, hoe groter de kans dat hij het ook daadwerkelijk gaat doen. Pas als je in voldoende mate de 3 talen hebt  gehoord kun je samen gaan plannen: Wanneer is het juiste moment? Hoe ga je het precies aanpakken? Wie kan je helpen? Wat doe je bij ‘terugval’?

De 3 talen

De taal van het Verlangen klinkt bijvoorbeeld zo:  ‘ik wil me weer fit voelen’ , ‘ik wil mijn kleinkinderen zien opgroeien en als ik zo doorleef ga ik dat niet halen’, ‘ik wil overgaan naar de 4e, want anders raak ik mijn vrienden kwijt’, ‘ik wil in mijn eigen inkomen kunnen voorzien’. De taal van het Vertrouwen kan zo klinken: ‘Als ik er echt voor ga, dan weet ik dat ik dit kan’, ‘Het is me eerder gelukt’, ‘Met hulp van … zou het me moeten lukken’. De taal van de Verbintenis herken je als volgt: ‘Ik merk dat ik er klaar voor ben om…’, ‘Ik spreek met je af dat ik tussen nu en volgende week…’,  ‘De eerste stap die ik ga nemen is…’,

Timing

Misschien denk je nu: dat klinkt heel mooi, maar mijn cliënten zeggen dat soort dingen niet. Welnu, dat kan, maar zoals het gezegde gaat: de vragen die je stelt bepalen de antwoorden die je krijgt. Als je verandertaal wilt horen moet je vragen naar verandertaal. Natuurlijk is daarbij een goede timing van belang. Iemand die nog niet weet of en hoe hij wil veranderen of er nog geen vertrouwen in heeft moet je nog niet naar verbintenistaal vragen. Daar is het nog veel te vroeg voor: eerst moeten het verlangen en het vertrouwen verder toenemen . Nu bestaat er tussen verlangen en vertrouwen een interessante wisselwerking: enerzijds moet je eerst iets willen voordat je je in gaat spannen (en dus vertrouwen opbouwt) om het te kunnen. Maar andersom geldt ook: als je er geen vertrouwen in hebt dat je het zult kunnen, durf je het dan wel te willen? Immers verlangen naar iets dat er voor jou niet in zit is alleen maar pijnlijk. Zelf vergelijk ik verlangen en vertrouwen vaak met twee ladders die je beide nodig hebt om boven te komen. Het zijn geen perfecte ladders: beide missen enkele treden, maar door beide ladders te gebruiken kun je toch boven komen. Mijn advies is dan ook om gevoeligheid te ontwikkelen voor de vraag wat eerst nodig is: verlangen of vertrouwen en dáár te beginnen met ontlokken, zonder de andere kant uit het oog te verliezen.

Om je op weg te helpen vindt je hieronder allerlei open vragen die de 3 verandertalen ontlokken. NB: besef wel dat Motiverende gespreksvoering veel méér is dan alleen het stellen van de juiste vragen. Ook vaardig luisteren, bevestigen wat werkt en selectief samenvatten zijn van belang. Ook prikkelende reflecties, de juiste balans tussen volgen en leiden ( gidsen genoemd) en de juiste timing spelen een rol. En bovenal een oordeel vrije, coöperatieve, empathische en oprecht geïnteresseerde basishouding. Hier volgen wat vragen:

Vragen naar de taal van het Verlangen:

> Waar hoop je op?

> Hoe belangrijk is dit voor je (op een schaal van 0-10)?

> Welke redenen heb je om…

> Wat voor iemand wil je zijn als het gaat om [het thema].

> Hoe wil je met deze situatie omgaan?

> Waar zou je tevreden mee zijn?

De taal van het Vertrouwen:

> Stel dat je dit besluit, wat geeft je dan het vertrouwen dat je dit kunt?

> Hoeveel vertrouwen heb je dat dit gaat lukken (op een schaal van 0-10)? –

> Waarom een [x] en niet een [lager getal]?

> Wat kan jou helpen om…?

> Wie zou jou kunnen helpen om…?

> Hoe is het je eerder gelukt?

> Wat zou een klein stapje in de goede richting zijn?

De taal van de Verbintenis:

>Wat ga je nu doen?

> Wat wordt je volgende stap?

> Welk besluit ga je nemen?

> In hoeverre ben je er aan toe om deze stap te gaan nemen (op een schaal van 0-10)?

> Wat wil je hierover met mij afspreken?

>Waaraan wil je je verbinden?

Hoewel er in één gesprek heel veel mogelijk is, is er soms een serie gesprekken nodig om van verlangen naar verbintenis te komen. Dat is natuurlijk afhankelijk van de zwaarte van de problematiek en… de vaardigheid van de hulpverlener!

Welnu, wil jij zelf ook vaardiger worden in het motiveren van de mensen waar je mee werkt, overweeg dan om deel te nemen aan de 3-daagse training Motiverende gespreksvoering die 22 t/m 24 mei aanstaande start. Ik hoop je daar te ontmoeten!

Met hartelijke groet, Sergio van der Pluijm

 

About the Author Sergio van der Pluijm

Provocatieve coach en oprichter en hoofdtrainer van Bureau 'Bewezen Effect', een trainings- en coachingsbureau. --- Het is zijn passie om nuttige wetenschappelijke kennis toegankelijk te maken voor een breed publiek: positieve psychologie, ACT en Mindfulness, motiverende en oplossingsgerichte gespreksvoering.

Leave a Comment: