Menu

Provocatief Coachen: Waarom het werkt

Waar ben ik momenteel mee bezig? Waar werk ik aan? De afgelopen weken heb ik veel provocatieve trainingen gegeven en ook hadden we het eerste Nederlandse Congres voor Provocatief Coachen. Met  meer dan 100 deelnemers was het een eerste congres waar het enthousiasme vanaf spatte. Kreten als ‘Enorm inspirerend’, ‘Geweldige dag’, ‘Ik zit er weer helemaal in’, 'Leukste congres-opening ooit' en ‘Volgend jaar weer!’ galmden door de Holthurnsche Hof. Jeffrey Wijnberg en ik openden het congres met een cabareteske act (Jeff in een rolstoel met mij als blinde er achter). Het ging over de vijf menselijke tekorten, en zo beeldden wij meteen het lichamelijk tekort uit. Maar over de menselijke tekorten zometeen meer. 



Denktank
Een van de onderdelen van het congres was een 'denktank' over waarom het provocatieve coachen werkt. Ik vond het belangrijk om het 'samen denken' op het congres een plaats te geven. Niet alleen productie, maar ook reflectie. Dat provocatief coachen effectief is, daar waren de aanwezigen het wel over eens. Maar waardoor is het effectief? 


Innerlijke processen
Dit was de vraag: 'Wat roepen we bij de cliënt op, waardoor we effectief zijn?' Want we weten ongeveer wat de provocatieve coach doet. De Farrelly-factoren geven daar een vrij compleet overzicht over. (In dit artikel staan de Farrelly-factoren).


We weten ook ongeveer wat de effecten: de client...

... neemt verantwoordelijkheid voor zijn problemen en zijn doelen

... ziet zichzelf en de wereld realistischer

... wordt assertiever

... kan zichzelf beter verdedigen

... accepteert mensen meer zoals ze zijn, zowel zichzelf als anderen

... uit zich duidelijker.

Dit lijstje nemen we ook wel de 'geheime doelen' van de provocatieve coach.


We weten dus wat er in gaat (de Farrelly-factoren) en wat eruit komt (het bovenstaande lijstje). Dat is trouwens al heel wat. Vroeger wisten we dat allemaal niet. Maar nu de vraag: waarom? Hoe leiden die gedragingen van de coach tot die effecten bij de cliënt? Wat zijn de innerlijke processen waardoor de cliënt deze veranderingen laat zien? 


De deelnemers aan de denktank noteerden hoe zij die innerlijke processen zagen. Wat er bij de cliënt gebeurt tijdens het provocatieve coachen, waardoor hij verandert. Ik had een model meegenomen met vijf pijlers, vijf innerlijke processen. Daar konden we het merendeel van de genoemde processen in onderbrengen, met een uitzondering en dat werd later de zesde pijler.


Hoezo eigenlijk?
Waarom is het überhaupt belangrijk om zo'n verklaringsmodel te hebben? Als het werkt is het toch goed? Wat maakt het uit hoe het komt?


Heel simpel: als je weet welke innerlijke processen belangrijk zijn, kun je ze gerichter oproepen en gaande houden. Zo weet ik bijvoorbeeld dat hartelijk lachen als je tegelijkertijd op het probleem focust, probleemoplossend c.q. therapeutisch werkt. Ik denk dat er dan nieuwe hersengebieden worden geactiveerd. Er ontstaan nieuwe perspectieven, andere manieren om naar het probleem te kijken. Die nieuwe visie geeft op zijn beurt weer nieuwe mogelijkheden. Als ik dat weet, dan bedenk ik wat ik deed toen de client begon te lachen. En daar doe ik dan meer van. En daar ga ik een tijdje mee door. Ik wil hem zo lang mogelijk in die lach-toestand houden en ik benadrukt tegelijkertijd het probleem. Kortom: een stukje theorie kan heel praktisch zijn.


Zes pijlers
Toen we het model hadden bekeken, gaf ik een provocatieve demonstratie met een van de deelnemers. We bespraken achteraf wat we van de vijf pijlers in de praktijk hadden gezien. Zoals gezegd: al pratend werden het zes pijlers. Er moest er echt eentje bij (dat is pijler 6 in het onderstaande schema).  En een van de pijlers werd anders benoemd (pijler 2). Aan het eind van de denktank zag het model er zo uit:


Pijler nummer 1

Ik ga in deze blog niet alle zes pijlers beschrijven. Over elke pijler valt heel veel te zeggen. Maar dit is een blog, geen boek. Bekijk het model maar even rustig. Als je vragen hebt, weet je me te vinden.


Nummer 1 is misschien wel leuk iets over zeggen, want die pijler is voor het provocatieve coachen nieuw (hoewel als verschijnsel zo oud als de mensheid). Ik heb het over de 5 menselijke tekorten. Wacht, ik pak er even de slides van onze congres-opening bij, daar worden ze duidelijk (en provocatief) in neergezet.


Acceptatie
Het provocatieve coachen leidt er vaak toe, dat mensen zichzelf en anderen meer accepteren. En wat ze dan accepteren, dat is dat mensen niet perfect zijn. We proberen het wel, maar we schieten op allerlei manieren tekort. Stap 1 is om dat te erkennen. Stap 2 is om er aan te wennen. En stap 3 is om er om te lachen. Die lach, die humor maakt het ons ook gemakkelijker om solidair te zijn met onze medemens. Deze drie stappen worden door het provocatieve coachen bevorderd. Dit heeft ook te maken met waar ik het de vorige keer over had: omarm de tegenkracht. Je wilt iets en tegelijkertijd is er vaak een kracht die het tegenovergestelde wil. Het is de kunst om die kracht te verwelkomen in plaats van hem te verdringen. het verhaal van de tekortkomingen kun je zien als een specifieke inhoudelijk invulling van dit algemene principe.


Als ik mijn eigen tekortkomingen niet zie, ben ik automatisch ook harder naar anderen toe. Als ik mijn tekortkomingen accepteer, word ik milder. Het aanvaarden van je eigen onvolkomenheden is een van de belangrijkste innerlijke processen bij het provocatieve coachen. En wat zijn dan die menselijke tekorten?


Menselijk tekort nummer 1: Het lichamelijk tekort

Ons lichaam is, zoals zoveel van ons, niet wat het zou moeten zijn. We zijn te oud, te jong, te dik te mager, te zwak, te hard, te groot... . En bovenal: straks is het lichaam op en gaan we dood. Als er iets is dat we graag verdringen, dan is het wel dat laatste. En ook al weten we niet precies wat verwerking is, we weten wel dat het het tegenovergestelde is van verdringing.


Menselijk tekort nummer 2: Het psychologisch tekort

We denken dat we zuiver en open reageren op onze omgeving, ongestoord door neurosen, hangups, belemmerende overtuigingen, angsten en ijdelheden. 80 procent van de mensen vindt zichzelf psychisch gezonder dan het gemiddelde... Maar dat valt tegen. We zijn telkens weer egocentrischer, banger, kleinzieliger en opportunistischer dan we dachten dat we waren. Ik zeg niet dat je dat niet kunt verbeteren. Maar dat moet je dan wel doen.


Menselijk tekort nummer 3: Het epistemisch tekort

We zijn ons niet bewust van onze filters. NLP-ers weten dat we een wereldbeeld vormen door veralgemenisering, weglating en vervorming. Dat is les 1 in NLP. Maar dat besef is uitzonderlijk. De rest van wereld heeft nauwelijks een idee dat ze een uberhaupt wereldbeeld hebben. En zelfs NLP-ers willen dat nog wel eens vergeten. We hebben doorgaans het idee dat we de wereld waarnemen zoals hij is, helder en ongefilterd. Maar dat valt nogal mee. Of tegen. Ons wereldbeeld  vervormt onze waarneming veel sterker dan we beseffen. Onze 'bubble' is strakker dan we weten.


Menselijk tekort nummer 4: Het moreel tekort

Zoals het spreekwoord zegt: 'De geest is gewillig, maar het vlees is zwak'. En 'De weg naar de hel is geplaveid met goede voornemens'. We weten best wat we moeten doen, maar we doen het niet. Of in elk geval niet vaak genoeg of niet hard genoeg. Dus ook moreel schieten we tekort. We stellen hoge eisen, maar niet aan onszelf. We zouden eigenlijk meer moeten sporten, gezonder moeten eten, meer aandacht aan mensen moeten geven, milieuvriendelijker moeten leven, socialer moeten zijn, de aarde als geheel meer in gedachten moeten houden, enzovoort. Maar ja, we moeten zo veel en vaak komt het er niet van...


Menselijk tekort nummer 5: Het existentieel tekort

En last but not least... waar dient het allemaal toe? Ook daar hebben we vaak minder duidelijkheid over dan we denken. Waartoe ben ik op aarde? Misschien dat je je missie en je passie wel eens onderzocht hebt. Dat scheelt wel. Maar toch blijft de zin van het leven vaak vluchtig en ongrijpbaar. Is er eigenlijk wel een zin?

Te kort
Kortom: je schiet te kort. Op allerlei vlakken. De provocatieve coach wijst je daar graag en veel en uitgebreid op. Helemaal nu hij dit lijstje tekortkomingen in zijn achterhoofd heeft. Met liefde, dat wel, maar toch... Waar het vooral om gaat is dat je de humor van je tekortkomingen (en vooral van de otkenning daarvan)  gaat voelen.


Ezeltje prik
Ken je van vroeger nog dat spelletje 'Ezeltje prik'? Er staat een plaat van een ezel in de kamer. Een van de kinderen krijgt een blinddoek voor en een staart in zijn hand, die hij op die ezel moet prikken. Gedesorienteerd (vaak doordat hij ook nog eerst rondgedraaid is) wankelt hij door de kamer, tastend op zoek naar die ezel. En de andere kinderen liggen in een deuk. Het is super-grappig om dat kind te zien modderen met die staart. Het is koddig om te zien hoe hij door de kamer dwaalt en die staart er uiteindelijk een heel eind naast de kont van de ezel prikt.


Ons leven is een soort ezeltje prik. Geloof je dat je het allemaal heel helder ziet, veel helderder dan de mensen om je heen? Heel grappig. Denk je dat je het wel even recht gaat breien met dat tekortschietende lichaam? Ha, ha, ha. Denk je je dat je precies weet waarom je op aarde bent? Hilarisch!


Tot zover de redenen waarom het provocatieve coachen werkt. Ik besef dat ik met deze blog tekortschiet. Van de zes pijlers heb ik er maar eentje besproken en dat nog vrij oppervlakkig ook. Mocht je er meer over willen lezen, dan is hier een prachtig boek:

About the Author Jaap Hollander

Psycholoog, NLP-trainer, Trainer provocatief coachen, schrijver (11 boeken), directeur IEP --- Geeft NLP- en provocatieve workshops en -opleidingen. --- Stond vijf jaar achtereen in de top-500 professionals van ‘Quote’. --- Ontwikkelde MindSonar.

Leave a Comment: